Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A), nazywane również chorobą zakaźną brudnych rąk lub „żółtaczką pokarmową”, jest chorobą wywoływaną przez wirus HAV (Hepatitis A Virus). Atakuje on komórki wątroby, powodując ich stan zapalny. Choroba występuje na całym świecie, szczególnie tam, gdzie poziom higieny i warunki sanitarne są niewystarczające.

Drogi zakażenia

Do zakażenia wirusem HAV dochodzi głównie drogą pokarmową, czyli poprzez spożycie skażonej żywności lub wody. Wirus może również przenosić się z osoby na osobę poprzez kontakt z brudnymi rękami lub przedmiotami zanieczyszczonymi kałem osoby zakażonej.           Z tego powodu WZW A nazywa się „chorobą brudnych rąk”.

Objawy

Okres wylęgania choroby wynosi zazwyczaj od 15 do 50 dni. Początkowo pojawiają się objawy przypominające grypę:

  • osłabienie i zmęczenie,
  • gorączka,
  • brak apetytu,
  • nudności i wymioty,
  • bóle mięśni i stawów,
  • ból w prawej górnej części brzucha.

W późniejszym etapie mogą wystąpić charakterystyczne objawy:

  • zażółcenie skóry i białkówek oczu (żółtaczka),
  • ciemny mocz,
  • jasny stolec,
  • świąd skóry.

Leczenie

Nie istnieje lek, który bezpośrednio zwalcza wirusa HAV. Leczenie polega głównie na odpoczynku, odpowiednim nawodnieniu, lekkostrawnej diecie oraz unikaniu alkoholu i leków mogących obciążać wątrobę. Większość chorych wraca do pełnego zdrowia w ciągu kilku tygodni lub miesięcy i uzyskuje trwałą odporność.

Zapobieganie

Najważniejsze metody zapobiegania WZW A to:

  • dokładne mycie rąk po skorzystaniu z toalety i przed jedzeniem,
  • spożywanie bezpiecznej żywności i czystej wody,
  • przestrzeganie zasad higieny podczas przygotowywania posiłków,
  • szczepienia ochronne, szczególnie zalecane osobom podróżującym do krajów o wysokim ryzyku zakażenia oraz osobom z grup ryzyka.

Mycie rąk jest jednym z najskuteczniejszych sposobów zapobiegania rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych. Nasze dłonie są codziennie narażone na kontakt z różnymi powierzchniami, na których mogą znajdować się drobnoustroje. Wystarczy, że dotkniemy zanieczyszczonej powierzchni, a następnie dotkniemy twarzy, aby drobnoustroje dostały się do naszego organizmu. Mycie rąk jest niezwykle ważne, zwłaszcza przed przygotowywaniem posiłków. Wiele chorób pokarmowych jest spowodowanych przez bakterie, które przenoszą się na jedzenie poprzez brudne ręce. Jeśli nie umyjemy rąk przed dotknięciem żywności, możemy przenieść na nią szkodliwe drobnoustroje, które mogą prowadzić do zatrucia pokarmowego. Regularne mycie rąk przed jedzeniem pomaga chronić nas i naszych bliskich przed tego rodzaju nieprzyjemnościami.

Dokładne mycie rąk wodą z mydłem jest jedną z najskuteczniejszych metod zapobiegania zakażeniu. Szczególnie ważne jest mycie rąk po skorzystaniu z toalety, przed przygotowywaniem posiłków, przed jedzeniem oraz po zmianie pieluch u małych dzieci. Przestrzeganie tych zasad ogranicza przenoszenie wirusa HAV i zmniejsza ryzyko wystąpienia ognisk zachorowań w szkołach, przedszkolach, restauracjach oraz innych miejscach, gdzie przebywa wiele osób.

Profilaktyka WZW A obejmuje również spożywanie bezpiecznej żywności i wody, zachowanie odpowiednich warunków sanitarnych oraz szczepienia ochronne. Jednak to właśnie regularne i prawidłowe mycie rąk pozostaje najprostszym i najtańszym sposobem ochrony przed zakażeniem oraz ograniczania rozprzestrzeniania się wirusa.

Najlepszym sposobem zapobiegania zachorowaniu na wirusowe zapalenie wątroby typu A są szczepienia ochronne. Odporność po szczepieniu jest długotrwała (ok. 20 lat). Skuteczność szczepień przeciwko WZW A jest wysoka i dotyczy zarówno profilaktyki przed-, jak i poekspozycyjnej.

Podsumowanie

Wirusowe zapalenie wątroby typu A jest chorobą zakaźną przenoszoną głównie drogą pokarmową. Chociaż zazwyczaj przebiega łagodnie i nie prowadzi do przewlekłego zakażenia, może powodować poważne dolegliwości oraz czasową niewydolność wątroby, zwłaszcza u osób starszych. Przestrzeganie zasad higieny oraz szczepienia ochronne są najskuteczniejszymi sposobami zapobiegania tej chorobie.

Bibliografia

  1. Główny Inspektorat Sanitarny. Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A). Warszawa: GIS. Dostęp: https://www.gov.pl/web/gis.
  2. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – PIB. Wirusowe zapalenie wątroby typu A (HAV). Warszawa: NIZP PZH – PIB. Dostęp: https://www.pzh.gov.pl.
  3. World Health Organization (WHO). Hepatitis A. Geneva: World Health Organization. Dostęp: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hepatitis-a.
  4. Ministerstwo Zdrowia. Szczepienia ochronne – informacje dla pacjentów. Warszawa: Ministerstwo Zdrowia. Dostęp: https://www.gov.pl/web/zdrowie.
Infografika przedstawiająca instrukcję prawidłowego mycia rąk. Za pomocą dziewięciu ilustracji pokazuje kolejne etapy: zwilżenie dłoni wodą, nałożenie mydła, pocieranie dłoni o siebie, mycie przestrzeni między palcami, grzbietów dłoni, kciuków i nadgarstków, następnie dokładne spłukanie rąk wodą oraz osuszenie jednorazowym ręcznikiem. Zalecany czas prawidłowego mycia dłoni wynosi od 40 do 60 sekund.
Infografika Państwowej Inspekcji Sanitarnej dotycząca żółtaczki pokarmowej – wirusowego zapalenia wątroby typu A (WZW A). Przedstawia podstawowe zasady zapobiegania zakażeniu: dokładne mycie rąk, picie bezpiecznej – przegotowanej wody, dokładne mycie żywności oraz szczepienie ochronne. Informuje, że do zakażenia może dojść przez brudne ręce podczas spożywania posiłków, skażoną wodę lub lód oraz produkty umyte w skażonej wodzie. Podkreśla, że skutecznym sposobem ochrony przed WZW typu A jest szczepienie ochronne. Główne przesłanie grafiki: „Mycie rąk tarczą ochronną przed żółtaczką pokarmową”.
Infografika Państwowej Inspekcji Sanitarnej dotycząca żółtaczki pokarmowej – wirusowego zapalenia wątroby typu A (WZW A). Przedstawia drogi zakażenia: brudne ręce, spożycie skażonej wody lub lodu oraz produktów umytych w skażonej wodzie. Wskazuje najczęstsze objawy, m.in. dolegliwości grypopodobne, nudności, wymioty oraz zażółcenie skóry i białek oczu. Zawiera zasady profilaktyki: dokładne mycie rąk, picie bezpiecznej wody, mycie żywności w bezpiecznej wodzie oraz szczepienie ochronne. Główne przesłanie grafiki: „Mycie rąk tarczą ochronną przed żółtaczką pokarmową”.